اوآنا؛ فتح الفتوح مدیر ایرنا یا دورهمی گندم نما

سایت«پرسش» مدیرعامل کارنابلد ایرنا را به مناظره دراین مورد ودرهرجایی که مایل باشد، دعوت می کند. دراین مناظره از جمله خواهیم گفت که ایرنا دربحران رسانه ای و دهان بستۀ خودخواسته وخفگی رسانه ای دراعتراضات اخیر کشور،چقدر صدای ملت و پژواک ناله های دردی که می کشند، بود، با اینکه نه مثل رسانه های مستقل از حمایت رکنی به نام دولت برخوردار بود.

پرسش: مهمترین خبر- رویداد برای مدیریت کنونی ایرنا دراین ایام و چه بسا بسیار فراتر ازاین ایام، «تعیین ریاست این رسانه بر اوآنا» است.

آن قدرمهم که درست درایامی که کشوربا ناآرامی بی سابقه ای دست به گریبان بوده و به تبع آن با بحران بی نظیراطلاع رسانی رسانه ها دراین ناآرامی، مدیرعامل ایرنا تنها دغدغه اش! دراین دوران، توجه دادن عموم و خواص به این فتح الفتوح بود که در نوشتۀ(تنها نوشته اش در این ایام) پنجشنبه 30 آبان در روزنامه ایران آن را «موهبت بزرگ» خواند.

نوشتۀ حاضرآماده شده بود تا در روز شنبه دو هفته پیش منتشر شود اما به علت بروز حوادث یادشده و قطعی اینترنت و سختی دسترسی به انبوه مخاطب، امکان انتشارش سلب شد و اینک با برقراری ارتباطات اینترنتی به طورکامل در کشور، با تاخیراما با هدف روشنگری و آگاهی بخشی منتشر می شود.

 

 

تعیین ریاست مذکور ایرنا بر اوآنا که از سال 2022 میلادی آغاز می شود(که اگر آن را فرصت بدانیم؛ استفاده ازاین فرصت که مهمتر ازخود فرصت است، به مدیرآتی ایرنا ونحوه عمل وی بستگی دارد) وهمراه با مسئولیت وهزینه هایش برای مدیریت بعدی این رسانه به ارث گذاشته می شود، یک ماه پیش رخ داد اما «کمپین» و «برجسته سازی» این «شبه رویداد» وقتی مدیرعامل این رسانه از محل اجلاس آن در سئول بازگشت، یعنی سه هفته پیش کلید خورد.

بنابراین نوشتۀ حاضر درصدد بیان این نکته است که تعیین ریاست ایرنا با اوآنا چقدر ارزش دارد،خود اوآنا چه ارزشی دارد و کدام جایگاه در جهان رسانه ای و معادلات ارتباطات بین الملل از آن اوست. و آیا اساساً رقابتی برای رسیدن به این سمت بین اعضا صورت گرفته است و همچنین مروری می کند به بازتاب این «شبه رویداد».

 

 

1- آیا «اوآنا» نهادی برای مقابله با جریان یکسویه اخبار و اطلاعات است

درخبرهایی که ایرنا به مناسبت ریاست اوآنا(که اتفاق جدید و تازه ای برای این رسانه نیست) منتشر کرده، این مجمع یا سازمان را تاسیس شده با هدف مقابله با جریان یکسویه اخبار و اطلاعات، توصیف کرده اند. «(تعادل سازی یا مقابله با) جریان یکسویه اخبار و اطلاعات»؛ موضوع و فعالیتی است که از اواخر دهه 1960 میلادی و درپی مبارزات استقلال جویانه کشورهای درحال توسعه(جهان سوم) مطرح شد که هدف آن نوعی استقلال جویی خبری و اطلاعاتی رسانه ای از رسانه های بزرگ یا غالب ( Mainstream ) غربی مسلط بر جریان بین المللی خبر بود. اوآنا یا سازمان خبرگزاری های آسیا واقیانوسیه است که در سال 1961 در بانکوک(یا صحیح آن بنگکوک) تایلند اعلام موجودیت کرد.

برخلاف این خبرهای ایرنا که به مناسبت این «شبه رویداد» منتشر شدند، اوآنا ( که سالهای اولیه شبکه یا سازمان خبرگزاری های آسیا نام داشت) نهادی نیست که به منطور مقابله با جریان یکسویه اطلاعات و اخبار شکل گرفته باشد. مدیریت ایرنا با قلب واقعیت تاریخی برای با اهمیت جلوه دادن این «شبه رویداد(تعیین ریاست اوآنا)»، این هدف را جعل کرده است.

 

 

برای اثبات این ادعای خود بهترین مرجعِ مقبول خود سایت «اوآنا»ست. در این سایت ، هدف تاسیس آن « تامین مبادلۀ مستقیم و آزاد اطلاعات میان کشورهای عضو» ذکر شده است. حال معلوم نیست که ایرنا این هدف (مقابله یا متعادل سازی جریان یکسویه اطلاعات و اخبار) را از کجا آورده و به چه منظوری جعل کرده است که البته پاسخ سئوال دومی، روشن است.

 

 

علاوه بر سایت رسمی «اوآنا»، هنگامی که به منابع فارسی درفضای وب (منابع مکتوب وغیر وب را در ادامه توضیح می دهیم) مراجعه می شود تا مبنای این« هدف سازی ایرنا» معلوم شود، این هدف جعلی و مورد استناد ایرنا را در ویکی پدیای فارسی! مشاهده می کنیم.درست با همین عبارت.

 فارغ ازعمل مذموم کپی و پیست در رسانه های خبری و اثرات زیانبار آن و دور از انتظار بودن این اقدام از سوی خبرگزاری رسمی کشور، سئوال اینست که ویکی پدیا تا چه اندازه برای اخبار و عمل و ماموریت ایرنا (یا هررسانه دیگر) معتبراست. در عین حال نباید به این بسنده کرد لذا با پی جویی بیشتر معلوم شد که در همان ویکی پدیای فارسی در مدخل اوآنا، منبع این ادعا( که اوآنا برای مقابله با جریان یکسویه اطلاعات و اخبار شکل گرفته)، «همشهری آنلاین» ذکر شده است.

بنابراین به همشهری آنلاین مراجعه می کنیم که مشاهده شد که این ادعا (اوآنا برای مقابله با جریان یکسویه اطلاعات و اخبار شکل گرفته)، دهسال پیش (سال 1988) درهمشهری آنلاین منتشر شده و مهمتر اینکه این وب سایت برای این ادعای خود هیچ مرجع و منبع علمی و تاریخی ذکرنکرده است.

 

 

 

با این حال برای اقناع کامل خوانندگان این سطورباید بررسی و ریشه یابی بیشتری صورت می گرفت. بنابراین وقتی به ویکی پدیای انگلیسی برای اطلاع از اوآنا و هدف تاسیس آن مراجعه شد، اتفاق جالب تری مشاهده شد و آن این بود که توضیح ویکی پدیای انگلیسی در مورد اوآنا و اهدافش با توضیح ویکی پدیای فارسی نه تنها متفاوت بلکه هدف دیگری را برای تاسیس آن ذکرکرده است .

 

با این وجود لازم دیده شد که بررسی ها و ریشه یابی ها ادامه یابد و در این راستا این بار به سراغ یونسکو (سازمان آموزشی علمی و فرهنگی ملل متحد) برویم که در خبرهای ایرنا این نهاد وابسته به سازمان ملل بعنوان حامی و مبتکر اوآنا معرفی شده است. دراینجا بازهم اسنادی در تایید این یادداشت «پرسش» و رد ادعای مدیریت ایرنا یافت شد.

دریکی از قدیمی ترین سندهای این سازمان در این مورد (قابل دسترسی دروب سایت آن) که مربوط به 34 سال پیش و مدرکی از یافته های یک تحقیق در مورد اوآنا و پیشینه آن است، هدف تشکیل اوآنا؛ «مبادلۀ اخبار میان سازمان های عضو» ذکر شده است!

 

 

اگر مدیریت پروپاگاندایی ایرنا این استدلال و دلایل متقن را قبول نداشته باشد، ناگزیربه فردی که آگاه ترین فرد به موضوع«جریان متعادل اطلاعات واخبار» و موضوع «لزوم مقابله با و متعادل سازی جریان یکسویه اطلاعات و اخبار» در ایران و یکی از شاخص ترین درجهان است، مراجعه می کنیم. این فرد کسی نیست مگر استاد دوران ، مرحوم دکتر کاظم معتمد نژاد مشهور به «پدرعلوم ارتباطات ایران».

غیر از آنچه از ایشان متعدد و پراکنده دراین دوموضوع در نشریات علمی و کلاس های درس درسالهای گذشته ذکر شده، در دو اثرمکتوب (کتاب) مشخص  و موجود به فارسی از ایشان به این موضوع پرداخته شده است:1- یک جهان، چندین صدا (از قضا این کتاب، از انتشارات یونسکو؛ راوی تلاش و فعالیت های این سازمان در مقابله با جریان یکسویه اخبار است که در آن هیچ اشاره ای به شکل گیری اوآنا در این راستا نشده است)  2- روزنامه نگاری با فصلی جدید در بازنگری روزنامه نگاری معاصر

البته دکتر حمید مولانا دیگر چهره شناخته شده ایرانی درسطح جهان در زمینه ارتباطات بین المللی ( فارغ از برخی رفتار و مواضعش در دولت اسبق) در زمینه جریان بین المللی اطلاعات ید طولایی دارد و خود صاحب نظر است اما در آثارش به فعالیت ها کمتر توجه کرده و بیشتر و عمدتاً به مباحث تئوریک پرداخته است.

 

 

با تاسف برای مدیریت ایرنا ، هیچ اشاره ای در این دو کتاب به اوآنا به عنوان کانونی برای مقابله با جریان یکسویه اخبار نشده است.

پس می توان به شکل خوش بینانه ( اگرنگوییم که ایرنا عمداً جعل واقعیت کرده و این هدف و ماموریت را برای اوآنا ساخته است) نتیجه گرفت که مدیریت ایرنا، اوآنا را با شبکۀ ( و معادل انگلیسی آن ائتلاف) سازمان خبرگزاری های (کشورهای )غیرمتعهد (  Pool of News Agencies of the Non-Aligned Countries) اشتباه گرفته است و به دلیل ضعف دانش ارتباطات بین المللی در بخش روابط بین الملل ایرنا که مسئولانش معمولا افراد تحصیلکرده در رشته های غیرارتباطات بوده وهستند، این اشتباه فاحش و نابخشودنی اگر نگوییم تعمدی رخ داده است.این ائتلاف که متاثر از جنبش عدم تعهد بود تنها نهاد شکل گرفته شده برای مقابله با جریان یکسویۀ اخبار و اطلاعات در جهان بوده است.

اگرشبکه خبرگزاری های غیر متعهد را هم در نظر بگیریم این شبکه در ژانویۀ سال 1975 فعالیت خود را با کمک خبرگزاری تانیوگ (یوگسلاوی) آغاز کرد ونه سال 1961(سال تاسیس اوآنا) . چون اوج تحقق استقلال جویی ارتباطاتی و اطلاعاتی(رسانه ای) کشورهای درحال توسعه در دهۀ 70 میلادی بود نه دهۀ 1960 میلادی.

ازهمۀ اینها گذشته اگر بخواهیم وقایع تاریخ روابط بین الملل را نیز مرور کنیم و در این بحث دخالت دهیم؛ ادعای ایرنا که اوآنا با هدف مقابله با جریان یکسویه اطلاعات و اخبار درجهان در سال 1961تاسیس شد، کاملا مردود می شود.چرا که ایران( به عنوان یکی از نخستین موسسان اوآنا) درعصر پهلوی دوم و یکی از اقمار منطقه ای ایالات متحده چگونه اجازه می یافته که در یک پیمان خبری مقابل واشنگتن (به عنوان حاکم اصلی جریان بین المللی خبر) وارد شود؟!   

و برای پرهیز از اطاله کلام در این بخش، آخرین نکته را به تناقض گویی خود ایرنا اختصاص می دهیم که درخبرهای ایرنا ( کد خبر ایرنا: 83546593 ) مربوط به تاریخچه اوآنا و دستورکارآنها، هیچ اشاره ای نه تنها به مقابله با جریان یکسویه اخبارواطلاعات نشده بلکه مثلا دستورکاراجلاس سئول(آخرین اجلاس مجمع عمومی اوآنا) به هرچه اختصاص یافته الا این هدف جعلی مدیریت ایرنا( مقابله با جریان یکسویه اخبار).  

 

 

2- اهمیت و تاثیر اوآنا برمعادلات ارتباطی و خبری جهان

در اهمیت و تاثیر اوآنا بر معادلات و مناسبات ارتباطی و خبری جهان باید مروری تاریخی بکنیم به نوع نگاه خود اعضای این مجمع، به آن. برای این کار به خود ایرنا مراجعه می کنیم. درخود گزارش ایرنا(کد خبر ایرنا: 83546593) درمعرفی اوآنا هم ذکرشده است که ؛ فاصلۀ زمانی بین نخستین اجلاس و تاریخ اعلام موجودیت اوآنا (1961 میلادی) و دومین اجلاس در سال 1967میلادی، شش سال! بود (و این زمان مصادف با مبارزات استقلال جویانه کشورهای جهان سوم درحوزه سیاسی و ارتباطی بود). این فاصله زیاد بین اجلاس های اوآنا که نشانگربی اهمیتی و بی انگیزگی اعضا و عدم اعتقاد آنها به تاثیرگذاری آن است بازهم اما این بار شدیدتر ومعنادارتر درفاصلۀ بین اجلاس سوم آن در توکیو(سال 1970 میلادی) تا چهارم آن در جاکارتا (سال 1979 میلادی) به مدت 9 سال، خود را نشان داد.

 

 

همچنین هیچ شواهد و مدرکی تاریخی دال بروجود حرکت و اثربخشی حرکت اوآنا در ارتباطات بین المللی و جریان بین المللی خبر بین شمال و جنوب وجود ندارد.

اوآنا بیشتر به یک دورهمی و گعده مدیران خبرگزاری های عضو می ماند تا گردهم آیند و مثل اجلاس هیات اجرایی سال گذشته آن در تهران، هزینه 600 میلیون تومان بردست میزبان(ایرنا) و ملت تحریم زدۀ ایران بگذارد تا جمع شوند و گشت و گذاری داشته باشند و به کشورخود بازگردند.  

لطفاً مدیریت ایرنا ما جاهلان را آگاه کند و با فکت، تاثیر چند دهه ای «اوآنا» بر جریان بین المللی خبر را واگوید و وقوع این فتح الفتوح و موهبت بزرگ را به ما بنمایاند. درکشورهای درحال توسعه هیچ کشوری تاکنون نتوانسته حرکت استقلال جویانه خبری تاثیرگذاربرمعادلات ارتباطی داشته باشد(که این البته دلیلی نیست که وامانده و منفعل باشیم) الا کشور قطر و شبکه الجزیره ( فارغ از بحث هایی که در این مورد وجود دارد). این شبکه هم البته از دل چنین مجامعی بیرون نیامد و اثرگذار نبود مگر به لطف ابتکار و سرعت عمل، سرمایه گذاری نفتی و حرفه ای گرایی ( پرهیز از ایدئولوژی گرایی در خبر).

اگر اوآنا و روابط میان اعضایش اثرگذار بود که مردم عراق این روزها درخیابان، تحت تاثیر «نینا» (خبرگزاری ملی عراق و دیگر عضو اوآنا) می بودند وعلیه ایران افکارعمومی این کشورشکل نمی گرفت.

تنها تاثیری که می توان از اوآنا مشاهده کرد، تسهیل حضور و فعالیت خبرنگاران اعضای آن است و بس. اما درمقابل  اوآنا به مثابه جنازه ای بیش نیست که بستگانش حاضرنیستند نه برایش تابوتی بسازند و نه زیرتابوتش بروند، عنصری بی ارزش در ارتباطات بین المللی که با رودربایستی اعضایش روی دست آنها مانده و اگرچه اجلاس های بدون داوطلب میزبانی آن، برای اعضای شهرت طلب آن هزینه زاست، اما صرفاً ارزش تقویت جاه طلبی آنها را دارد.

3- «اوآنا» و دیپلماسی رسانه ای

یکی از موضوعات ابتنای مدیریت ایرنا درکمپین تعیین خود به ریاست اوآنا، نقش این تعیین در دیپلماسی رسانه ای کشور آن هم در شرایط تحریم است.

قائل شدن چنین نقشی و تبلیغ گسترده آن یکی ازجفاها به کشور و جعلیات بزرگ رسانه ایست. چرا که دیپلماسی ما هرگز تحریم نبوده و شاهد آن؛ همین چند ماه پیش وزیرامورخارجه ما بود که نه به لطف ایرنا بلکه تتمۀ برجام به راحتی به دیداررییس جمهورکشورغربی فرانسه شتافت. اساساً ایران کنونی آن اختلافاتی که با کشورهای غربی دارد با کشورهای آسیایی ندارد و در رفت و آمدها به این کشورها و دیدار مقامات ما با مقامات آن کشور فارغ از تاثیر رسانه ها به راحتی صورت می پذیرد.                                         

علاوه براین، دیپلماسی رسانه ای به دو عامل اساسی مربوط و متاثرازآن محقق می شود:1- قدرت معادلاتی و دیپلماتیک آن کشور 2- قدرت رسانه ای آن کشور( متاثر ازدموکراتیک و حرفه ای بودن آن که به جلب اعتماد مخاطب می انجامد). ایرنا که خود درداخل کشور مخاطب چندانی ندارد چگونه می تواند در معادلات جهانی تاثیر گذار باشد و به کمک دیپلماسی کشور برود؟!                                                      

شما آقای ایرنا! غیر ازاوآنا یک مجمع جهانی یا قاره ای رسانه ای نام ببرید که وجود داشته باشد و بر دیپلماسی جهانی تاثیر گذار باشد. تنها نهادهای جمعی رسانه ای که در جهان کنونی وجود دارند، بخاطر حراست از حقوق آنها و خبرنگارانشان و ترویج آنها برپا شده اند. این تفکر(مجامع و سازمان های جهانی یا منطقه ای رسانه ای) جامانده از دوران جنگ سرد و جمع گرایی کمونیستی است وگرنه رسانه ها کاملا به صورت فردی- سازمانی اداره می شوند و تاثیرگذارند. و این تاثیر هم عمدتا به جلب مخاطب داخلی مربوط می شود.جنس کار رسانه ها اینگونه اقتضا می کند. رسانه ای که قرار است فرای مرزها باشد نه اینکه با این دسته بندی ها مرز و محدودیت برای خود بسازد.   

4- آیا برای تعیین ریاست ایرنا بر اوآنا انتخاب و رای گیری صورت گرفت؟

هیچ خبر و مستندی در دست نیست که دستکم در اجلاس سئول اوآنا برای ریاست سال 2022 انتخاب و رای گیری میان اعضای آن صورت گرفته باشد. این ادعای مدیریت ایرناست. برخلاف جعل خبری ایرنا و براساس اطلاعات موثق، درسئول هیچ رای گیری و روند انتخاباتی برای تعیین رییس دوره مذکور اوآنا صورت نگرفت. بلکه روند تعیین به این صورت بود که ایرنا به دلیل میزبانی داوطلبانه هیات اجرایی اوآنا در سال گذشته و هزینه کرد 600 ملییون تومانی برای آن، درسئول خود را پیشنهاد داد که به دلیل نبود رقیب و بهتر بگوییم نبودن پیشنهاد دیگر، به صورت اجماعی آن ریاست به ایرنا رسید.ایرنا اگر مدارک متقن در این خصوص دارد که روند تعیین خود بر ریاست اوآنا دموکراتیک ( نه اجماعی سنتی و هیاتی) و با رای گیری و انتخابات رقابتی صورت گرفته، ارائه کند تا ما با صدای رسا در اینجا عذرخواهی کنیم و گرنه بابت همین جعل، نه تنها باید اظهار تاسف کرد بلکه دستگاه های ناظر وارد عمل شوند. ایرنا می تواند بگوید که به صورت اجماعی ریاستش براوآنا بدون رقیب و با ارائه پیشنهاد خود تعیین شده، نه اینکه تبلیغ کند که انتخاب شده است.

5- تبریکات و تاسفات

 

مدیریت ایرنا بعد ازریاست اجماعی و هیاتی(درپی پیشنهاد)خود بر اوآنا، کمپین سنگینی به راه انداخت که همانطور که مدیر آن در یادداشتش، موهبت بزرگ خواندش، گویی فتح الفتوحی برای کشور رخ داده است. اما تبریکات کسانی درحد مقامات ارشد کشورهمچون سخنگوی دولت، وزیر ارشاد و رییس کمیته ملی المپیک و افتادن در تلۀ کمپینی ایرنا، راهی برای ما باقی نمی گذارد غیرازاظهار تاسف که چه مدیرانی برما حکم می رانند که بدون تحقیق و آگاهی اینچنین خود و مقام خود را هزینه می کنند و تبریکات آنچنانی می گویند و اعتماد عمومی به توانایی و دانش خود را سلب می کنند. کسانی که زمانی معاون بررسی های وزارت اطلاعات بوده اند و انتظار اتقان و استحکام کلام و تبریک از آنها می رود. اما طنز قضیه آنجا بود که ایرنا خبری از تبریک روسای فدراسیون های ورزشی منتشر کرد که در این پروپاگاندا، روسای فدراسیون های ورزشی هم این فتح الفتوح را تبریک گفتند، که مثل این می ماند که فردا روزی قهرمانی تیم ملی کشتی کشور و یا راهیابی تیم ملی فوتبال به جام جهانی قطر را( که البته با فکت ها و مشاهدات واقعیت دارند)، روسای دانشکده های و یا انجمن های صنفی روزنامه نگاری کشوربه روسای فدراسیون های ورزشی مربوطه تبریک بگویند.  

 

 

در پایان سایت«پرسش» مدیرعامل کارنابلد ایرنا را به مناظره دراین مورد ودرهرجایی که مایل باشد، دعوت می کند. دراین مناظره از جمله خواهیم گفت که ایرنا دربحران رسانه ای و دهان بستۀ خودخواسته وخفگی رسانه ای دراعتراضات اخیر کشور،چقدر صدای ملت و پژواک ناله های دردی که می کشند، بود، با اینکه نه مثل رسانه های مستقل از حمایت رکنی به نام دولت برخوردار بود.

                      

###




نظرات کاربران (3)

آخرین اخبار
از پرسش به شما 1
از پرسش به شما 2
یادداشت و نظر
از پرسش به شما
تماشا و نشست
© تمامی حقوق برای شرکت ایده بکر مبین محفوظ است.