نگرانی جهانی از برنامه هسته‌ای بدون نظارت سعودی

پرسش -انتشار تصاویری از تاسیسات هسته‌ای عربستان سعودی در نزدیکی ریاض که نشان می‌دهد اولین رآکتور هسته‌ای این پادشاهی در حال تکمیل است، باعث جنجال رسانه‌ای شده است. این تصاویر یک ماه بعد از آن منتشر می‌شود که مجلس نمایندگان ایالات متحده امریکا در گزارشی از مذاکرات پشت پرده و محرمانه میان واشنگتن و ریاض خبر داده و از انتقال فناوری‌های حساس اتمی به ریاض بدون «ایجاد ساز و کارهای لازم» اظهار نگرانی کرده ‌بود. با این حال جمعه شب، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، یوکیو آمانو ضمن اظهار این نکته که ساخت این رآکتور هسته‌ای در عربستان سعودی، رویدادی محرمانه نیست و آژانس پیش از این از اقدامات عربستان برای ساخت این رآکتور پژوهشی اطلاع داشته است، تاکید کرد: «عربستان سعودی پیش از واردات و تزریق هرگونه سوخت هسته‌ای به این رآکتور باید پادمان‌ها و بازرسی‌ها آژانس را قبول کند.» به گفته یوکیو آمانو، پادشاهی عربستان سعودی در برابر درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات اتمی این کشور هنوز جواب دقیقی نداده اس

پرسش -انتشار تصاویری از تاسیسات هسته‌ای عربستان سعودی در نزدیکی ریاض که نشان می‌دهد اولین رآکتور هسته‌ای این پادشاهی در حال تکمیل است، باعث جنجال رسانه‌ای شده است. این تصاویر یک ماه بعد از آن منتشر می‌شود که مجلس نمایندگان ایالات متحده امریکا در گزارشی از مذاکرات پشت پرده و محرمانه میان واشنگتن و ریاض خبر داده و از انتقال فناوری‌های حساس اتمی به ریاض بدون «ایجاد ساز و کارهای لازم» اظهار نگرانی کرده ‌بود. با این حال جمعه شب، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، یوکیو آمانو ضمن اظهار این نکته که ساخت این رآکتور هسته‌ای در عربستان سعودی، رویدادی محرمانه نیست و آژانس پیش از این از اقدامات عربستان برای ساخت این رآکتور پژوهشی اطلاع داشته است، تاکید کرد: «عربستان سعودی پیش از واردات و تزریق هرگونه سوخت هسته‌ای به این رآکتور باید پادمان‌ها و بازرسی‌ها آژانس را قبول کند.» به گفته یوکیو آمانو، پادشاهی عربستان سعودی در برابر درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات اتمی این کشور هنوز جواب دقیقی نداده است. آمانو در نشست خبری جمعه شب خود تاکید کرد: «آنها نه هنوز گفته‌اند نه و نه هنوز گفته‌اند بله، از ما وقت خواسته‌اند تا روی آن فکر کنند.» به گفته یوکیو آمانو، آژانس از سال 2014 از برنامه ساخت این رآکتور با خبر بوده و با مقام‌های عربستان در تماس است. عربستان سعودی پیمان جهانی عدم ‌اشاعه هسته‌ای NPT را سال 1988 امضا کرده اما از امضای پروتکل‌های الحاقی این پیمان خودداری کرده است.

اولین رآکتور هسته‌ای در خاک عربستان سعودی که گفته می‌شود قرار است تا پایان سال 2019 تکمیل شود، یک رآکتور کوچک پژوهشی در نزدیکی ریاض، در شهرک علم و فناوری شاه عبدالعزیز است. بر اساس اطلاعات موجود این راکتور پژوهشی با توان 30 کیلووات توسط کمپانی دولتی Invap SE آرژانتین در حال تکمیل است. بر اساس برنامه بلندپروازانه چشم‌انداز 2030 سعودی که ولیعهد این کشور تهیه کرده، دولت عربستان قرار است طی یک دهه آینده بیش از 80 میلیارد دلار برای ساخت 16 رآکتور هسته‌ای در این کشور سرمایه‌گذاری کند. پیتر کوژنیک، کارشناس ارشد مسائل هسته‌ای به راشا تودی می‌گوید: «آنها به صورت پیوسته پشت پرده برای افزایش توان هسته‌ای خود تلاش می‌کنند. این تلاش‌ها به واقع باعث وحشت ناظرانی شده است که نگران تلاش پادشاهی سعودی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای هستند. در دهه 1990 سعودی‌ها از امضای پروتکل‌های الحاقی پیمان عدم اشاعه هسته‌ای خودداری کردند؛ اجرای این پروتکل‌ها می‌تواند عاملی اطمینان بخش برای جلوگیری از توسعه توانایی‌ها اتمی کشورها برای ساخت سلاح‌های کشتار جمعی باشد.»

دولت عربستان سعودی بر اساس پروتکل «مقدار ناچیز» (SQP) که در سال 2005 مورد پذیرش این کشور و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار گرفته است، به دلیل فقدان برنامه هسته‌ای قابل توجه از اجرای بازرسی‌های جامع و پادمان‌های NPT معاف است؛ اما در صورت تلاش برای استفاده از مواد شکاف‌پذیر باید در مدتی مشخص پیش از تهیه این مواد، آژانس را از توقف اجرای پروتکل مقدار ناچیز خبردار کند، وگرنه اقداماتش نقض پیمان محسوب خواهد شد. بر اساس گفته‌های مدیرکل آژانس به محض اینکه تلاش برای راه‌اندازی راکتور جدید آغاز شود، به صورت خودکار دولت عربستان سعودی مشمول پادمان‌های آژانس خواهد شد. آمانو تاکید کرد: «در حال حاضر هیچ ماده شکاف‌پذیری وارد این کشور نشده است، در نتیجه عملا نمی‌توان گفت که انحراف یا نقضی از سوی آنها رخ داده ‌باشد.» رابرت کلی، دیپلمات پیشین امریکایی و از بازرسان پیشین آژانس می‌گوید: «سعودی‌ها 30 سال است که برای امضای یک توافق جامع هسته‌ای تعلل می‌کنند، اما اگر بخواهند این رآکتور پژوهشی را راه‌اندازی کنند، ناگزیر خواهند شد که زیر بار تعهدات بین‌المللی هسته‌ای بروند. من تردیدی ندارم که اگر دولت عربستان تعهدات بین‌المللی‌اش را اجرا نکند، کمپانی آرژانتینی حاضر به تکمیل پروژه و ارسال سوخت برای آنها نخواهد شد.»

 

واکنش امریکا

در شرایطی که انتقادها از دولت دونالد ترامپ در ایالات متحده امریکا برای اعمال استانداردهای دوگانه در برابر کشورهایی مانند ایران و عربستان جدی‌تر می‌شود و اظهار نگرانی‌ها در مورد توافق‌های پشت‌پرده واشنگتن با دولت سعودی بیشتر می‌شود، مایک پومپئو، وزیر خارجه امریکا در گفت‌وگویی با شبکه خبری سی‌بی‌اس امریکا تاکید کرد امریکا اجازه نخواهد داد پادشاهی عربستان سعودی به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. پومپئو در این مصاحبه در پاسخ به سوالی در مورد احتمال انتقال فناوری‌های هسته‌ای نظامی به عربستان سعودی تاکید کرد: «ما در هیچ جای دنیا اجازه چنین اتفاقی را نخواهیم داد. رییس‌جمهور کاملا از اهمیت تهدید اشاعه سلاح‌های هسته‌ای آگاه است.» طی هفته‌های گذشته مذاکرات پنهانی ریک پری، وزیر انرژی ایالات متحده و جارد کوشنر، داماد رییس‌جمهور با دولت عربستان سعودی برای ساخت رآکتورهای هسته‌ای در عربستان سعودی، بدون امضای هیچ توافقنامه‌ای در مورد لزوم رعایت مسائل امنیتی و تعهد به عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای در امریکا مورد توجه قرار گرفته است. به‌ویژه که محمد بن سلمان، ولیعهد قدرتمند و جنجالی پادشاهی سعودی پیش از این علنا در مصاحبه‌ای تهدید کرده‌ بود که قصد دارد «در صورت دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، چنین سلاح‌هایی را تولید کند.»
هر چند جمهوری اسلامی ایران همواره هرگونه تلاش برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را رد کرده است، اما رهبران سعودی علنا جهان را به ساخت چنین سلاح‌های تهدید کرده‌اند. یوکیو آمانو که برای دیدار با مقام‌های امریکایی از جمله مایک پومپئو، وزیر خارجه، ریک پری، وزیر انرژی و جان بولتون، مشاور امنیت ملی این کشور به واشنگتن سفر کرده است، در نشست خبری بعد از دیدارهای خود تاکید کرد که همچنان بر اجرای کامل تعهدات ایران در مورد پیمان عدم اشاعه اطمینان کامل دارد. نهاد تحت مدیریت آمانو تاکنون در 14 گزارش متوالی اجرای تمامی تعهدات ایران در پیمان عدم اشاعه (NPT) و برجام را مورد تایید قرار داده است.

به گزارش رویترز، کمتر از یک هفته پیش نمایندگان سنای امریکا از وزیر انرژی این کشور ریک پری خواستند که جزییات مربوط به موافقت‌های ادعایی دولت ترامپ برای انتقال فناوری هسته‌ای امریکا به عربستان سعودی را در اختیار کنگره قرار دهد. در شرایطی که بر اساس ماده 123 قانون انرژی اتمی امریکا، دولت موظف است پیش از انتقال فناوری‌های حساس هسته‌ای، توافق جامع عدم اشاعه دوجانبه با کشور دریافت‌کننده فناوری امضا کنند، نمایندگان امریکایی اظهار نگرانی می‌کنند که دولت ترامپ بدون توجه به این قانون و به دلیل منافع اقتصادی شخصی خود یا اطرافیانش در مورد برنامه هسته‌ای عربستان سعودی اقدام کرده‌ باشد.




نظرات کاربران

آخرین اخبار
از پرسش به شما 1
از پرسش به شما 2
یادداشت و نظر
از پرسش به شما
تماشا و نشست
© تمامی حقوق برای شرکت ایده بکر مبین محفوظ است.